خلع ید و تصرف عدوانی چه فرقی دارند؟

وقتی کسی بدونِ اجازه، ملکِ دیگری را در تصرف دارد، دو مسیرِ قانونیِ متفاوت — با شرایط و سرعتِ متفاوت — پیشِ رویِ مالک یا متصرفِ پیشین قرار دارد: دعوایِ خلع ید و دعوایِ تصرفِ عدوانی.

چه کسی می‌تواند شکایت کند؟

در دعوایِ خلع ید، تنها مالکِ رسمی (یا وکیل/نمایندهٔ قانونی‌اش) می‌تواند اقامهٔ دعوا کند و باید سندِ رسمیِ مالکیت ارائه دهد. در دعوایِ تصرفِ عدوانی اما، خواهان لازم نیست مالک باشد؛ کافی است پیش از تصرفِ عدوانیِ خوانده، خودش بر آن ملک تصرف داشته باشد.

کدام سریع‌تر است؟

دعوایِ تصرفِ عدوانی، خارج از نوبت رسیدگی می‌شود و بلافاصله پس از صدورِ حکم قابلِ اجراست. دعوایِ خلع ید اما تابعِ نوبتِ عادیِ دادگاه است و اجرایِ حکمِ آن منوط به قطعی‌شدنِ رأی است — یعنی معمولاً کندتر پیش می‌رود.

هزینهٔ دادرسی

دعوایِ تصرفِ عدوانی، غیرمالی محسوب می‌شود و هزینهٔ دادرسیِ ثابت و پایینی دارد. دعوایِ خلع ید اما مالی است و هزینهٔ دادرسی‌اش بر اساسِ ارزشِ ملک محاسبه می‌شود — که می‌تواند رقمِ قابل‌توجهی باشد.

نکتهٔ عملی

اگر مالکیتِ رسمی دارید ولی نیاز به اقدامِ فوری دارید، معمولاً بهتر است هر دو دعوا را همزمان یا بلافاصله پس از هم مطرح کنید: تصرفِ عدوانی برایِ توقفِ سریعِ تجاوز، و خلع ید برایِ تثبیتِ نهاییِ حق.

توجه: این مطلب راهنمای کلی است؛ انتخابِ مسیرِ درست به مدارکِ در دسترس (سند رسمی یا صرفاً سابقهٔ تصرف) بستگی دارد و باید موردی بررسی شود.