اجرت‌المثلِ ایامِ زوجیت و نحله چیست؟ چه زمانی به زن تعلق می‌گیرد؟

در کنارِ مهریه و نفقه، دو حقِ مالیِ دیگر هم در پایانِ زندگیِ مشترک مطرح می‌شود که کمتر شناخته‌شده‌اند: اجرت‌المثلِ ایامِ زوجیت، و نحله. این دو با هم قابلِ جمع نیستند و شرایطِ کاملاً متفاوتی دارند.

مبنایِ قانونی

بر پایهٔ مادهٔ ۲۹ قانونِ حمایتِ خانواده، دادگاه ضمنِ رأیِ طلاق، با توجه به شروطِ ضمنِ عقد و مندرجاتِ سندِ ازدواج، تکلیفِ جهیزیه، مهریه، نفقه و نیز اجرت‌المثلِ ایامِ زوجیتِ طرفین را — مطابقِ تبصرهٔ مادهٔ ۳۳۶ قانونِ مدنی — تعیین می‌کند.

سه شرطِ اثباتِ اجرت‌المثل

زن برایِ دریافتِ اجرت‌المثل باید ثابت کند: کارهایی که در طولِ زندگیِ مشترک انجام داده، از وظایفِ شرعی و قانونیِ او نبوده؛ این کارها به دستور یا خواستِ شوهر انجام شده؛ و نیتِ او از انجامِ کارها، تبرعی (رایگان و بدونِ چشم‌داشت) نبوده است.

نحله چیست؟

اگر زن نتواند این شرایط — به‌ویژه عدمِ تبرع — را اثبات کند، اجرت‌المثل به او تعلق نمی‌گیرد. در این حالت، دادگاه می‌تواند به‌جایِ آن، مبلغی به‌عنوانِ «نحله» (نوعی بخشش با تشخیصِ دادگاه) در حقِ زن تعیین کند. نحله و اجرت‌المثل با هم جمع نمی‌شوند؛ یا یکی تعلق می‌گیرد یا دیگری.

نکتهٔ عملی

برایِ اثباتِ اجرت‌المثل، مستنداتی مانندِ شهادتِ شهود دربارهٔ نوعِ کارهایِ انجام‌شده (مثلاً ادارهٔ کسب‌وکارِ خانوادگی، نه صرفاً کارهایِ خانه) نقشِ تعیین‌کننده‌ای دارند.

توجه: این مطلب راهنمای کلی است؛ تشخیصِ اینکه کدام‌یک از این دو (اجرت‌المثل یا نحله) به زن تعلق می‌گیرد، کاملاً به شواهد و قضاوتِ دادگاه در هر پرونده بستگی دارد.